Baron cygański

"Baron cygański" jest jednym z najpopularniejszych i najbardziej lubianych dzieł Johanna Straussa, w którym cygański żywioł przeplata się z wiedeńską elegancją, a wielkie sceny zbiorowe z nastrojowymi ariami i duetami. To klasyczna operetka w pięknych kostiumach, barwnej scenografii ziemi węgierskiej i Wiednia, urzekająca muzyką, popisami wokalnymi i wspaniałymi scenami baletowymi. To arcydzieło gatunku o wyjątkowym uroku i porywającej sceniczności. Akcja libretta opartego na noweli węgierskiego pisarza Maurycego Jókaia pt. "Saffi" rozgrywa się na pograniczu węgiersko-tureckim w połowie XVIII wieku i znajduje swój finał w Wiedniu. Pozwoliło to połączyć w jedną całość intrygujące wątki romansowe, a przede wszystkim stworzyć dzieło o niebywałej inwencji melodycznej, stapiającej - jak pisze Stromerger - "płynność wiedeńskiego walca z brzękiem ostrogi w czardaszu, cygańską balladę z chórem malowniczych wioślarzy. Sceny liryczne, rytmy marszowe, duety komiczne, żwawe finały uzupełniają piękną operetkę", która gości stale także na operowych scenach.

"Baron Cygański" utrzymuje się w repertuarze Opery Śląskiej nieprzerwanie od 1979 roku. I wciąż jest oczekiwany przez publiczność... Jak wszędzie na świecie. Zapraszamy na przygody Kalmana Żupana - handlarza świń, jego pięknej córki Arseny; ubiegającego się o jej rękę Sandora Barinkaya - tytułowego Barona cygańskiego oraz cyganek Saffi, Czpiry i całego cygańskiego taboru. Czy na pewno uda się poślubić Sandorowi Arsenę? Zobaczycie Państwo już wkrótce.

AKT I W którym dowiadujemy się, po co przybył w te strony Sandor Barinkay w towarzystwie rządowego komisarza Carnera. Ale odzyskanie rodowych posiadłości nie będzie łatwe: ojciec Barinkaya zmarł przed ćwierćwieczem na zesłaniu, a choć kraj został wyzwolony z tureckiej niewoli, majątek, niestety, trafił w różne ręce. Są co prawda świadkowie pamiętający tamte czasy - na przykład stara Cyganka Czipra, która chętnie świadczyć będzie na rzecz młodego Sandora. Jednak już Kalman Żupan, przedsiębiorczy hodowca świń, nie bardzo jest zadowolony z przywrócenia majątku prawemu właścicielowi. Poza tym jak ma złożyć podpis, skoro pisać nie umie. A jednak jest możliwe wyjście z opresji, jako że Sandor jest wyjątkowo bezsilny wobec urody niewieściej, zaś Arsena jest córką Żupana. Chytry świniarz proponuje mu rękę swojej córki, co z miejsca odpowiada Sandorowi. Niestety, Arsena kocha - i to skutecznie - równie namiętnego Ottokara, syna swojej bony, Mirabelli, który poza nią zajęty jest jeszcze tylko poszukiwaniami legendarnego skarbu - tego, który ponoć ojciec Sandora zdobył na Turkach a następnie gdzieś ukrył. W tym momencie również Carnero nie bardzo wie czyją trzymać stronę, pomimo jasnych urzędowych wskazań. Oto po latach dwudziestu właśnie tutaj spotyka swoją żonę. Jest nią minionej piękności Mirabella, choć nadal zaradna i sprytna. Jeśli więc prawdą jest, że Ottokar ma lat dwadzieścia, Carnero jest jego ojcem, choć raczej należy wierzyć, że urodził się później, już w haremie, gdzie wszechwładny pasza wcale nie żałował, że los obdarzył go piękną branką, która z natury ulegała zawsze silniejszemu. I co dalej - skoro Arsena kocha Ottokara, który nie zamierza przestać kochać Arseny? W tym miejscu pojawia się Saffi, Cyganka tak piękna, że Sandor z miejsca przystaje do Cyganów. Sandor chętnie godzi się zostać ich wodzem i przyjmuje tytuł cygańskiego barona. Jeszcze tylko to, co niesie logika zdarzeń: ślub z Saffi, choćby na złość Arsenie, co poniekąd rozwiązuje sprawę. Tego jednak nie mogą strawić ani Żupan ani Carnero: Barinkay i jakaś tam Cyganka, w dodatku ślub! Od słowa do słowa i akt kończy się wielką awanturą, która wybucha pomiędzy ludźmi Żupana a Cyganami.

AKT II W którym okazuje się, że chcąc zrobić na złość Arsenie, Sandor działający w afekcie nie żałuje wcale wyboru. Saffi jest przecież nie tylko piękna, ale szczerze kochająca. W ogóle co za niezwykła noc! Czipra ma bowiem cudowny sen związany z legendarnym skarbem. W takich wypadkach nie wadzi sprawdzić - oczywiście, w największej tajemnicy, a więc kiedy cały obóz śpi. I rzeczywiście - sen nie kłamał, jest skarb, jest wielki skarb. W tej chwili Sandor posiada już nie tylko Saffi, ale i majątek. W bardzo niewłaściwej chwili zjawił się więc Żupan w cygańskim obozie, ażeby nabyć za worki srebra posiadłość Barinkaya, skoro ten przystał do Cyganów, którymi Żupan pogardza. Cyganie obrażeni lekceważącym traktowaniem rewanżują się natychmiast - ani się Żupan spostrzegł - nie ma srebra. W takiej chwili jednak każdy wpadłby w gniew, w nie mniejszy niż Żupan. Jego gromkie krzyki sprowadzają Carnera, Arsenę, Ottokara, Mirabellę, a także Barinkaya, Saffi i Cziprę. Żupan odzyskał więc swoją własność, lecz przecież nie o to chodzi, tym bardziej gdy okazuje się, że Sandor odkrył poszukiwany skarb a sprawa małżeństwa z Arseną jest nieaktualna, jako że ten wziął już ślub z Saffi i przy nim obstaje. Nieważny - zdaniem Carnera, urzędowego stróża moralności, i nieważny, bo cygański, o czym poś…