Cyganeria

Libretto: G. Giacosa, L. Illica Spektakl w oryginalnej wersji językowej

OBRAZ 1 Zima. Paryż. Dzielnica Łacińska. "Pod dachami Paryża" niewielka mansarda - mieszkanie czwórki młodych artystów. Poeta Rudolf i malarz Marceli mimo chłodu, głodu i ubóstwa, jak większość artystów na świecie, nie tracą humoru, a nawet pracują twórczo. Dotkliwe grudniowe zimno zmusza poetę do poświęcenia rękopisu dramatu dla ogrzania mansardy. Wraca Colline - filozof, też bez grosza i jedzenia, bo w dzień wigilijny lombard był zamknięty. W chwilę później ku zaskoczeniu przyjaciół, zaopatrzony w drzewo, wino, cygara, jedzenie i pieniądze wchodzi czwarty przyjaciel, muzyk Schaunard. Przez ostatnie trzy dni zarabiał srebrne "ludwiki" spełniając dziwne życzenie jakiegoś bogatego Anglika. Otóż miał grać tak długo, aż zdechnie papuga zamknięta w klatce. Oczywiście grał, ale zbałamucił przy tej okazji pokojówkę, a papudze dopomógł zdechnąć, karmiąc ją pietruszką. Zgłodniali przyjaciele nie słuchając opowiadania muzyka szykują ucztę. Przezorny Schaunard chowa jednak jedzenie na bardziej niepewne czasy, a tymczasem po wypiciu wina proponuje wyruszyć do Dzielnicy Łacińskiej, aby podjeść i zabawić się z ładnymi dziewczętami. Już mają wychodzić, gdy rozlega się pukanie do drzwi. Rozbawionych artystów zaskakuje wizyta właściciela domu, pana Benoit. Niełatwo zapłacić zaległe od kwartału komorne, ale od czegóż pomysłowość! Pijąc wspólnie wino prowokują pruderyjnego mieszczucha do zwierzeń o jego upodobaniach i miłostkach. Następnie udając święte oburzenie - w imię obrażonej moralności wyrzucają oszołomionego właściciela za drzwi. Wśród śmiechu i radości dzielą zarobione przez Schaunarda pieniądze i umawiają spotkanie w "ich" kawiarni "Momus". Rudolf, jak każdy młody poeta, aby zdobyć środki na utrzymanie zmuszony jest pisać na zamówienie artykuły do gazet. Właśnie upływa ostateczny termin złożenia nowego tekstu i ten obowiązek nie pozwala mu pójść z przyjaciółmi. Wśród żartów i kpin obiecuje zjawić się za chwilę. Pozostawszy sam próbuje pisać, ale nieoczekiwana wizyta Mimi - nieznajomej sąsiadki, która przyszła prosić o zapalenie zgaszonej na schodach świecy - przerywa pracę. Rudolf od pierwszej chwili zafascynowany jest czarującą dziewczyną. Jej delikatność i wrażliwość pobudza uczucie poety. Również Mimi ulega urokowi Rudolfa. Gasną świece. Zgubiony "przypadkiem" klucz stanowi doskonały pretekst do zbliżenia. Rudolf snuje opowiadanie o sobie. Mimi w odpowiedzi w poetyckich słowach wyjawia własne artystyczne odczuwanie życia i przyrody, jest bowiem hafciarką i wyszywa z upodobaniem kwiaty. Scenę przerywa nawoływanie czekających na dole przyjaciół. Rudolf chciałby pozostać w mansardzie z Mimi, ale ona, skrępowana sytuacją, zręcznie proponuje wspólne pójście do "Momusa", co oczywiście nie przeszkadza miłosnym wyznaniom.

OBRAZ 2 Rudolf i Mimi spacerują wśród zagonionego tłumu zajętego ostatnimi sprawunkami w wigilię Bożego Narodzenia. Perspektywę miasta zamyka połyskująca bielą kopuła "Sacre coeur". Sprzedawcy i handlarze oferują rozmaitość towarów. Colline kupuje książki, Schaunard - waltornię. Rudolf na prośbę Mimi prezentuje jej czepeczek, a Marceli rozgląda się za dziewczynami. Po chwili wszyscy zasiadają u "Momusa" i zamawiają wystawne dania… Ale oto nadchodzi ukochana Marcelego - Musetta, "ozdoba uczt i królowa psot" całej dzielnicy, "kobietka obdarzona pewną dozą próżności i całkowitą nieznajomością ortografii". Musetta zjawia się w towarzystwie bogatego adoratora - Alcindora. Już w pierwszym rzucie oka spostrzega Marcela, który celowo unika jej wzroku, by nie zdradzić swej zazdrości. Przekorna Musetta podejmuje przewrotną grę i prowokuje go coraz wyraźniej, przy okazji dręcząc i drwiąc z adoratora. W rezultacie pod pretekstem potrzeby zakupu nowych pantofelków pozbywa się niewygodnego Alcindora i wraca do kochanka. Marceli i Musetta są znowu razem. Kelner podaje rachunek. Kiedy "czterech muszkieterów" stwierdza, że w kieszeniach znów pustki, sprytna Musetta poleca kelnerowi połączyć dwa rachunki i podać je do zapłacenia Alcindorowi, gdy wróci z jej nowymi pantofelkami. Nadchodzi wojskowa orkiestra. Wszyscy chcą zobaczyć uroczystość zmiany warty i cała szóstka opuszcza kawiarnię "Momus".

OBRAZ 3 Rogatki miasta. Koniec lutego. Poranek. Wszystko zasypane śniegiem. Mroźno. Strażnicy i celnicy kontrolują idących do miasta wieśniaków. Poza rogatkami - karczma. Marceli dla gorącej strawy i ciepłego kąta zrezygnował z wielkich ambicji artystycznych i maluje karczemne szyldy, natomiast Musetta uczy śpiewu przygodnych amatorów. Między Mimi i Rudolfem wielokrotnie dochodziło do zerwania. Tak było i tym razem. Zmęczona i coraz bardziej chora Mimi potrzebuje rady i pomocy Marcelego. W tym celu zjawiła się tutaj o tak wczesnej porze, ale przed wejściem do środka powstrzymuje ją niespodziewana obecność Rudolfa, który pod bezpodstawnym pretekstem jej zdrad postanowił ją opuścić i przyszedł spać do karczmy. Rudolf też nie ma…